Badania krwi, które warto wykonywać regularnie – po co i jak często je robić?
Regularne badania profilaktyczne pozwalają sprawdzić, czy organizm funkcjonuje prawidłowo i wychwycić niektóre nieprawidłowości, zanim pojawią się wyraźne objawy. Nie oznacza to jednak, że wszystkie badania trzeba wykonywać co kilka miesięcy. W większości przypadków wystarczy rozsądny zestaw podstawowych badań wykonywanych regularnie. Sprawdź jakie badania krwi należy robić regularnie, a które wtedy, gdy są ku temu wyraźne wskazania.
Jakie badania krwi, warto wykonać raz w roku
Jeżeli jesteś osobą dorosłą, nie masz rozpoznanej choroby przewlekłej i lekarz nie zalecił innego harmonogramu, raz w roku warto skontrolować podstawowe parametry krwi i moczu. Dobrym punktem wyjścia jest podstawowy zestaw badań wykorzystywany obecnie w programie „Moje Zdrowie” – bezpłatnym bilansie zdrowia dla osób od 20. roku życia. Obejmuje on morfologię krwi, glukozę, kreatyninę z eGFR, lipidogram, TSH oraz badanie ogólne moczu. Zakres dodatkowych badań jest uzależniony m.in. od wieku, płci i czynników ryzyka.
Poniżej postaramy się odpowiedzieć na pytanie, które wciąż pojawia się przy okazji tego tematu, mianowicie „czego można się dowiedzieć z badania krwi?".
🩸 Morfologia – podstawowe badanie kontrolne krwi
Jeśli jakieś badania krwi należy wykonywać regularnie co 12 miesięcy, to zdecydowanie jest to morfologia. Pozwala ona ocenić m.in. liczbę czerwonych i białych krwinek, stężenie hemoglobiny oraz liczbę płytek krwi. Pozwala więc sprawdzić, czy nie występują nieprawidłowości, które mogą być związane m.in. z niedokrwistością, infekcją lub zaburzeniami dotyczącymi krwinek.
Czuję się dobrze, czy muszę robić morfologię?
Niektóre nieprawidłowości przez długi czas mogą nie powodować wyraźnych objawów. Możesz czuć się dobrze, pracować, ćwiczyć i normalnie funkcjonować, a mimo to w rutynowe badanie może wykazać odchylenie od normy, które może być wskazaniem do dalszej diagnostyki.
Tak może być na przykład w przypadku niedokrwistości, która nieleczona prowadzi do przewlekłego niedotlenienia tkanek, co może skutkować niewydolnością serca, arytmią, a nawet zaburzeniami pracy mózgu.
Nasz organizm ma tendencję do „przyzwyczajania się” do złego samopoczucia. To co wydaje się zwykłym przemęczeniem, tak naprawdę może być sygnałem, któremu należy uważniej się przyjrzeć. Dlatego nie warto czekać z badaniami do momentu, gdy pojawią się wyraźne dolegliwości.
Co powinno zwrócić uwagę?
przewlekłe zmęczenie i osłabienie
bladość skóry
zawroty głowy
duszność przy wysiłku
kołatanie serca
częste infekcje
niewyjaśnione siniaki lub krwawienia
🩸 Glukoza
Glukoza na czczo pokazuje, ile cukru znajduje się we krwi po okresie bez jedzenia. To jedno z podstawowych badań pozwalających wykrywać zaburzenia gospodarki węglowodanowej, w tym stan przedcukrzycowy i cukrzycę.
Wynik glukozy na czczo 70–99 mg/dl jest uznawany za prawidłowy. Wynik 100–125 mg/dl oznacza nieprawidłową glikemię na czczo, natomiast wynik ≥126 mg/dl wymaga dalszej diagnostyki.
Badanie warto wykonać wcześniej lub częściej, jeśli występuje nadmierna masa ciała, nadciśnienie, zaburzenia lipidowe, cukrzyca w rodzinie albo wcześniejsze wyniki glukozy były nieprawidłowe.
Lekarz może również zlecić HbA1c, czyli hemoglobinę glikowaną, która pokazuje średni poziom glukozy we krwi z mniej więcej ostatnich 2–3 miesięcy. W przeciwieństwie do pojedynczego pomiaru glukozy nie mówi więc tylko o tym, jaki poziom cukru wystąpił w konkretnym dniu, ale pomaga ocenić, jak wyglądała gospodarka cukrowa w dłuższym okresie.
🩸 Lipidogram
Lipidogram pozwala sprawdzić stężenie cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL, cholesterolu HDL oraz trójglicerydów. Badanie pomaga ocenić gospodarkę lipidową i jest jednym z elementów oceny ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego.
Szczególnie istotny jest cholesterol LDL, potocznie nazywany „złym cholesterolem”. Jego podwyższone stężenie sprzyja rozwojowi miażdżycy. Z kolei HDL uczestniczy w transporcie cholesterolu z tkanek do wątroby, a trójglicerydy są innym rodzajem tłuszczów krążących we krwi.
Jeżeli jesteś zdrową osobą z prawidłowymi wynikami, kontrola raz w roku jest dobrym rozwiązaniem profilaktycznym. Jeżeli masz podwyższony cholesterol, choroby sercowo-naczyniowe, cukrzycę, nadciśnienie, obciążenie rodzinne albo przyjmujesz leki obniżające cholesterol, lekarz może zalecić częstsze badania.
🩸 Kreatynina i eGFR
Kreatynina jest substancją powstającą w organizmie m.in. w wyniku pracy mięśni. Zdrowe nerki usuwają ją z krwi wraz z moczem. Jeżeli ich funkcja jest osłabiona, stężenie kreatyniny we krwi może wzrosnąć.
Do wyniku kreatyniny laboratorium może wyliczyć eGFR, czyli szacunkową wartość filtracji kłębuszkowej. Najprościej mówiąc, eGFR pomaga określić, jak sprawnie nerki filtrują krew. Im niższa wartość eGFR, tym większą uwagę należy zwrócić na funkcję nerek, szczególnie jeśli nieprawidłowość utrzymuje się w kolejnych badaniach.
Kreatynina i eGFR wykonywane raz w roku są uważane za rozsądny element profilaktyki. Jednak w niektórych sytuacjach może być potrzebna częstsza kontrola, są to m.in. przewlekłe choroby nerek, cukrzyca, nadciśnienie, choroby serca oraz stosowanie niektórych leków.
Pamiętaj, że na stężenie kreatyniny wpływają również m.in. masa mięśniowa, intensywny wysiłek i nawodnienie, dlatego pojedynczego wyniku nie powinno się samodzielnie traktować jako rozpoznania choroby nerek.
🩸 TSH
TSH jest hormonem produkowanym przez przysadkę mózgową, który steruje pracą tarczycy. Badanie jego stężenia jest jednym z podstawowych sposobów sprawdzania, czy tarczyca funkcjonuje prawidłowo.
Nieprawidłowe TSH może występować zarówno przy niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy, ale sam wynik nie zawsze pozwala określić przyczynę problemu. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić dodatkowo FT4, FT3 albo przeciwciała przeciwtarczycowe.
Jeśli nie masz choroby tarczycy ani objawów sugerujących zaburzenia jej pracy, kontrola raz w roku jest wystarczająca i nie ma potrzeby wykonywania od razu TSH, FT3, FT4 i wszystkich przeciwciał przy każdym profilaktycznym pobraniu krwi.
Badanie ogólne moczu
Choć nie jest badaniem krwi, badanie ogólne moczu warto dołączyć do podstawowej profilaktyki.
Może dostarczyć informacji m.in. o funkcjonowaniu układu moczowego i nerek. W próbce można wykryć między innymi białko, glukozę, krew, leukocyty czy inne nieprawidłowości w osadzie moczu.
Przykładowo obecność białka może wymagać oceny pod kątem chorób nerek, glukoza może towarzyszyć zaburzeniom gospodarki cukrowej, a leukocyty i bakterie mogą pojawić się przy zakażeniu dróg moczowych.
Nieprawidłowy wynik nie oznacza automatycznie choroby. Na rezultat może wpływać m.in. sposób pobrania próbki, miesiączka, odwodnienie czy trwająca infekcja.
Próby wątrobowe – ALT, AST, GGTP
ALT, AST i GGTP to parametry często określane wspólnie jako próby wątrobowe. Mogą pomóc wykryć nieprawidłowości związane m.in. z uszkodzeniem komórek wątroby lub drogami żółciowymi.
U zdrowej osoby bez czynników ryzyka nie ma potrzeby wykonywania tych badań co kilka miesięcy. Warto zwrócić na nie większą uwagę, jeśli występują czynniki ryzyka chorób wątroby, zaburzenia metaboliczne, nadmierna masa ciała, regularne spożywanie alkoholu albo przyjmowanie leków, które mogą wpływać na wątrobę.
W aktualnym programie „Moje Zdrowie” ALT, AST i GGTP należą do badań rozszerzonych, dobieranych m.in. na podstawie wieku i czynników ryzyka.
Ferrytyna i żelazo
To jedne z badań, które najczęściej pojawiają się na internetowych listach „obowiązkowych badań krwi”. Ich znaczenie jest duże, ale nie każdy potrzebuje oznaczać ferrytynę i żelazo co roku.
Badanie może być pomocne przy podejrzeniu niedoboru żelaza, szczególnie gdy występują objawy lub nieprawidłowości w morfologii.
Niedobór żelaza może objawiać się m.in.
przewlekłym zmęczeniem
osłabieniem i gorszą tolerancją wysiłku
bladością skóry
problemami z koncentracją
zawrotami głowy
wypadaniem włosów
łamliwością paznokci
Na niedobór szczególnie narażone są osoby z przewlekłą utratą krwi, np. przy obfitych miesiączkach, osoby z zaburzeniami wchłaniania oraz osoby, których dieta dostarcza niewystarczającej ilości żelaza.
Więcej informacji o roli tego składnika i jego źródłach znajdziesz w materiałach Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej dotyczących żelaza.
Witamina B12
Witamina B12 jest potrzebna m.in. do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz produkcji krwinek czerwonych. Jej niedobór może prowadzić do niedokrwistości, ale objawy mogą być również neurologiczne – np. mrowienie lub drętwienie kończyn, zaburzenia czucia, problemy z pamięcią czy koncentracją.
Nie każdy potrzebuje jednak corocznego oznaczania B12. Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby na diecie wegańskiej lub mocno ograniczającej produkty pochodzenia zwierzęcego, ponieważ naturalne źródła witaminy B12 znajdują się przede wszystkim w produktach zwierzęcych.
Witamina D☀️
Witamina D jest ważna m.in. dla prawidłowego funkcjonowania kości i gospodarki wapniowo-fosforanowej.
U zdrowej osoby bez czynników ryzyka nie ma potrzeby rutynowego wykonywania badania.
Na stężenie witaminy D w organizmie mają wpływ:
mała ekspozycja na słońce
rzadkie przebywanie na świeżym powietrzu
ilość tkanki tłuszczowej
wiek
dieta
suplementacja
zaburzenia wchłaniania
Jak przygotować się do badania krwi
Odpowiednie przygotowanie jest szczególnie ważne w przypadku badań, których wynik może zmieniać się pod wpływem posiłku, wysiłku czy innych czynników.
Standardowe zasady przed pobraniem krwi:
jeśli badanie wymaga bycia na czczo, zachowaj około 8–12 godzin bez jedzenia
rano możesz wypić niewielką ilość wody
przed pobraniem unikaj kawy, alkoholu i palenia papierosów
dzień wcześniej jedz normalnie – nie wprowadzaj nagle restrykcyjnej diety
unikaj bardzo intensywnego wysiłku bezpośrednio przed badaniem
przyjmowane leki stosuj zgodnie z zaleceniami lekarza i nie odstawiaj ich samodzielnie przed pobraniem krwi.
Jeśli laboratorium lub lekarz przekazał Ci dodatkowe zalecenia dotyczące konkretnego badania, zastosuj się właśnie do nich.
Badania krwi również w gabinecie beauty
Badania krwi mogą być potrzebne nie tylko w ramach ogólnej profilaktyki, ale również przed rozpoczęciem niektórych terapii. Przykładowo, przy terapii trądziku odpowiednia diagnostyka może być elementem przygotowania do leczenia.
Również przy opracowywaniu Indywidualnego Planu Beauty możemy zalecić Ci wcześniejsze badania krwi, aby lepiej zrozumieć przyczynę problemu i dopasować zabiegi, które nie będą go maskowały, ale naprawdę Ci pomogą.
Dowiedz się więcej o terapii trądziku w PBC Health&Beauty
Podsumowanie
Raz w roku warto wykonać podstawową kontrolę, ale nie oznacza to corocznego oznaczania każdego dostępnego parametru. Dla zdrowej osoby rozsądny fundament profilaktyki stanowią przede wszystkim morfologia, glukoza, lipidogram oraz – zależnie od sytuacji – kreatynina z eGFR i TSH, a także badanie ogólne moczu.
Pozostałe badania powinny odpowiadać na konkretne pytanie. Ferrytyna ma sens, gdy chcemy sprawdzić gospodarkę żelazową, a B12 jest szczególnie istotna przy określonych sposobach żywienia i czynnikach ryzyka.
Regularna profilaktyka nie polega więc na wykonywaniu jak największej liczby badań. Chodzi o to, żeby wykonywać właściwe badania w odpowiednim momencie, a wyników nie traktować jako pojedynczych liczb oderwanych od całego stanu zdrowia.
Komentarze